İnfertilite Nedir?
İnfertilite, çiftlerin düzenli korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay boyunca hamile kalamaması durumudur. 35 yaş üzeri kadınlarda bu süre 6 ay olarak kabul edilir. Dünya genelinde çiftlerin %10-15'ini etkileyen önemli bir sağlık sorunudur.
İnfertilite Türleri
- Primer İnfertilite: Hiç gebelik yaşamamış çiftler
- Sekonder İnfertilite: Daha önce gebelik yaşamış ancak tekrar hamile kalamayan çiftler
- Açıklanamayan İnfertilite: Nedeni belirlenemeyen %10-20 olgular
İnfertilite Nedenleri
Nedenler Dağılımı
| Neden | Kadın Faktörü | Erkek Faktörü | Toplam Oran |
|---|---|---|---|
| Ovulasyon Bozuklukları | 25-30% | - | 25-30% |
| Tüp Faktörü | 25-35% | - | 25-35% |
| Erkek Faktörü | - | 25-40% | 25-40% |
| Açıklanamayan | 10-20% | 10-20% | |
| Kombine Faktörler | 15-25% | 15-25% | |
Kadın Faktörü İnfertilite
Ovulasyon Bozuklukları
Grup I (Hipogonadotropik)
- Hipotalamik amenore
- Kallmann sendromu
- Stres, aşırı egzersiz
- Aşırı kilo kaybı
Grup II (Normogonadotropik)
- PKOS (%80-85)
- İdiyopatik anovulasyon
- Hiperprolaktinemi
- Tiroid bozuklukları
Grup III (Hipergonadotropik)
- Prematür over yetmezliği
- Menopoz
- Over disgenezisi
- Gonadotoksik tedaviler
Tüp (Tubal) Faktörü
- Pelvik İnflamatuar Hastalık: Klamidya, gonore
- Endometriozis: Tüp çevresinde yapışıklık
- Önceki Cerrahi: Appendektomi, over kisti
- Tüp Ligasyonu: Sterilizasyon öyküsü
- Konjenital Anomaliler: Tüp yokluğu
Uterin Faktörler
| Faktör | Açıklama | Tedavi |
|---|---|---|
| Uterus Fibroyidleri | Submuköz, büyük intramural | Miyomektomi |
| Endometrial Polipler | Rahim içi polip | Histereskopik polipektomi |
| Intrauterin Yapışıklık | Asherman sendromu | Histereskopik adeziyoliz |
| Septate Uterus | Konjenital anomali | Histereskopik septoplasti |
Erkek Faktörü İnfertilite
Sperm Parametreleri (WHO 2010)
| Parametre | Normal Değer | Patoloji |
|---|---|---|
| Hacim | ≥1.5 ml | Hipospermia |
| Konsantrasyon | ≥15 million/ml | Oligozoospermia |
| Motilite | ≥40% hareketli | Astenozoospermia |
| Morfoloji | ≥4% normal | Teratozoospermia |
| Toplam Sayı | ≥39 million | Oligozoospermia |
Erkek İnfertilite Nedenleri
- Varikosel: En sık neden (%40)
- İdiyopatik: Nedeni bilinmeyen (%25-30)
- Enfeksiyonlar: Epididimit, prostatit
- Hormonal Bozukluklar: Hipogonadizm
- Genetik Faktörler: Klinefelter, Y kromozon delesyonu
- Obstrüktif: Vas deferens obstrüksiyonu
- Sistemik Hastalıklar: Diabetes, böbrek yetmezliği
İnfertilite Tanı Yöntemleri
Temel Değerlendirme
Anamnez
Detaylı Hikaye
- İnfertilite süresi
- Menstrual hikaye
- Önceki gebelikler
- Cerrahi öykü
- İlaç kullanımı
- Yaşam tarzı faktörleri
Fizik Muayene
- Genel fizik muayene
- Jinekolojik muayene
- BMI hesaplaması
- Hirsutizm değerlendirmesi
- Tiroid muayenesi
Kadın İçin Testler
Ovulasyon Değerlendirmesi
| Test | Zamanlama | Normal Değer | Anlamı |
|---|---|---|---|
| Progesterone | Luteal faz (21. gün) | >10 ng/ml | Ovulasyon varlığı |
| LH surge | Mid-cycle | Positive | Ovulasyon öngörüsü |
| BBT Chart | Daily | Bifazik | Ovulasyon göstergesi |
| Ovulasyon USG | Siklus takibi | Folikül rupture | Direkt görüntüleme |
Over Rezervi Testleri
AMH (Anti-Müllerian Hormon)
- En güvenilir test
- Siklus bağımsız
- Normal: 1.0-3.0 ng/ml
- Düşük: <1.0 ng/ml
Antral Folikül Sayısı
- Transvajinal USG ile
- Menstrual siklusun 2-5. günü
- Normal: >5-7 her overde
- Düşük: <5 toplam
Tüp Değerlendirmesi
| Test | Yöntem | Avantajlar | Dezavantajlar |
|---|---|---|---|
| HSG | X-ray ile kontrast | Non-invaziv, ucuz | Radyasyon, ağrı |
| SIS | Serum ile USG | Radyasyon yok | Tüp değerlendirmesi sınırlı |
| Laparoskopi | Cerrahi | Altın standart | İnvaziv, anestezi |
| Histereskopi | Endeskopik | Rahim içi patoloji | Tüp değerlendirmesi yok |
Erkek İçin Testler
Semen Analizi
Numune Alma Koşulları
- 2-7 gün cinsel perhiz
- Mastürbasyon ile
- Steril kap
- 1 saat içinde laboratuvara
- 2 analiz (2-4 hafta ara ile)
İleri Testler
- Sperm DNA Fragmantasyonu: Genetik bütünlük
- Hormonal Testler: FSH, LH, testosteron
- Genetik Testler: Karyotip, Y mikrodeletion
- Fizik Muayene: Varikosel, testis hacmi
- Scrotal USG: Yapısal anomaliler
İnfertilite Tedavi Seçenekleri
Birinci Basamak Tedaviler
Ovulasyon İndüksiyonu
| İlaç | Doz | Endikasyon | Başarı Oranı |
|---|---|---|---|
| Klomifen Sitrat | 50-150 mg/gün | Grup II anovulasyon | %70-80 ovulasyon |
| Letrozol | 2.5-7.5 mg/gün | PKOS, klomifen direnci | %80-85 ovulasyon |
| Metformin | 1500-2000 mg/gün | PKOS + insulin direnci | %50-60 ovulasyon |
| Gonadotropinler | 75-225 IU | Grup I, klomifen direnci | %90-95 ovulasyon |
Intrauterin İnseminasyon (IUI)
IUI Endikasyonları
- Açıklanamayan infertilite
- Hafif erkek faktörü
- Anovulasyon (ovulasyon indüksiyonu ile)
- Servikal faktör
- Hafif endometriozis
İkinci Basamak Tedaviler
In Vitro Fertilizasyon (IVF/ICSI)
IVF Endikasyonları
- Tüp Faktörü: Tıkalı, hasarlı tüpler
- Şiddetli Erkek Faktörü: Oligoastenoteratozoospermia
- Endometriozis: İleri evre
- İleri Maternal Yaş: >35 yaş
- Over Rezervi Azlığı: Düşük AMH
- Başarısız IUI: 3-6 siklus sonrası
IVF Aşamaları
1. Kontrollü Over Stimülasyonu
Gonadotropin ile multipl folikül gelişimi
2. Oosit Toplama
Transvajinal USG eşliğinde aspirasyon
3. Fertilizasyon
IVF veya ICSI ile döllenme
4. Embriyo Transferi
Seçilen embriyoların rahim içine yerleştirilmesi
Başarı Oranları
Yaşa Göre IVF Başarı Oranları
| Yaş Grubu | muayenehane Gebelik | Canlı Doğum | Düşük Riski |
|---|---|---|---|
| <35 yaş | 45-55% | 40-45% | 15-20% |
| 35-37 yaş | 35-45% | 30-35% | 20-25% |
| 38-40 yaş | 25-35% | 20-25% | 25-35% |
| 41-42 yaş | 15-25% | 10-15% | 35-45% |
| >42 yaş | 5-15% | 3-8% | 45-60% |
Yaşam Tarzı Faktörleri
Fertiliteti Artıran Faktörler
Beslenme
- Mediterran diyeti
- Folik asit desteği
- Omega-3 yağ asitleri
- Antioksidanlar
- Uygun kilo kontrolü
Yaşam Tarzı
- Düzenli uyku
- Stres yönetimi
- Orta dereceli egzersiz
- Sigara ve alkol bırakma
- Çevresel toksinlerden kaçınma
Fertiliteti Azaltan Faktörler
Kaçınılması Gerekenler
- Sigara içimi (kadın ve erkek)
- Aşırı alkol tüketimi
- Aşırı kafein
- Obezite (BMI >30)
- Aşırı zayıflık (BMI <18.5)
- Aşırı stres
- Anabolik steroid kullanımı
Sıkça Sorulan Sorular
Ne zaman infertilite uzmanına başvurmalıyım?
35 yaş altında 12 ay, 35 yaş üstünde 6 ay korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa uzman değerlendirmesi gereklidir. Bilinen risk faktörleri varsa daha erken başvuru önerilir.
Tüp bebek tedavisi kaç defa denenebilir?
Yaş, embriyo kalitesi ve over rezervine göre değişir. Genellikle 3-4 başarısız deneme sonrası tedavi stratejisi yeniden değerlendirilir.
Stres infertiliteye neden olur mu?
Kronik stres hormon dengesini etkileyerek ovulasyonu bozabilir ve sperm kalitesini azaltabilir. Stres yönetimi fertilite tedavisinin önemli bir parçasıdır.